Το πλοίο από τη Ρόδο σε αφήνει στα Λιβάδια λίγο πριν το μεσημέρι. Ζέστη Ιουνίου, μυρωδιά από αλμύρα και ρίγανη, και μια ησυχία που σε ξαφνιάζει γιατί δεν είναι σκηνοθετημένη. Καμιά δεκαριά τραπεζάκια στην προκυμαία, ένα γατί κάτω από αρμυρίκι, και πάνω από τον κόλπο ο αέρας που εδώ έγινε ρεύμα.
Στον λόφο πάνω από τη Σκάφη, στα νοτιοδυτικά, στέκει η ανεμογεννήτρια των 800 κιλοβάτ. Μαζί με μια συστοιχία φωτοβολταϊκών 160 κιλοβάτ και μπαταρίες χωρητικότητας περίπου 2,8 μεγαβατώρες, αποτελούν την καρδιά του προγράμματος TILOS, που ξεκίνησε ως ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο του Horizon 2020 (2015-2019) και υλοποιήθηκε από τον όμιλο Eunice. Το νησί δεν αποσυνδέθηκε ποτέ τελείως από το καλώδιο της Κω. Αλλά για μεγάλα διαστήματα, ιδίως τους ανεμώδεις μήνες, καλύπτει σημαντικό μέρος της ζήτησής του με δικό του ρεύμα. Το 2017 το έργο πήρε δύο βραβεία στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Ενέργειας, ως καλύτερο «ενεργειακό νησί» και με την ψήφο του κοινού. Η λέξη «πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου» κυκλοφορεί πολύ. Η πραγματικότητα είναι πιο μετρημένη και, ίσως, πιο ενδιαφέρουσα.
Στο Μεγάλο Χωριό
Ανεβαίνεις στο Μεγάλο Χωριό, την πρωτεύουσα, χτισμένο αμφιθεατρικά κάτω από το κάστρο των Ιπποτών. Στο μικρό παλαιοντολογικό μουσείο φυλάσσονται τα ευρήματα από το σπήλαιο Χαρκαδιό: οστά νάνων ελεφάντων, που έζησαν εδώ, πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Νησιωτικός νανισμός, ζώα στο ύψος ενός μεγάλου σκύλου, σε ένα νησί που τότε ήταν ακόμη πιο απομονωμένο.
Το άλλο μεγάλο εύρημα της Τήλου δεν είναι κάτω από τη γη. Είναι στον αέρα. Από τη δεκαετία του 1990, με αφετηρία μια πρόταση του Τάσου Αλιφέρη στο δημοτικό συμβούλιο, το νησί απαγόρευσε σταδιακά το κυνήγι. Δεν πέρασε εύκολα. Χρειάστηκαν υπογραφές κατοίκων, δεύτερες συνεδριάσεις, και αρκετές απόπειρες να ανατραπεί η απόφαση τα επόμενα χρόνια. Σήμερα η Τήλος είναι καταφύγιο άγριας ζωής μέσα στο δίκτυο Natura 2000, με περισσότερα από 160 καταγεγραμμένα είδη πουλιών: μαυροπετρίτες, σπιζαετούς, αρπακτικά που φωλιάζουν στους γκρεμούς. Ο επισκέπτης με κιάλια δεν είναι σπάνιο θέαμα τον Ιούνιο.
Από το Μεγάλο Χωριό ένα μονοπάτι κατεβαίνει στην Ερίστο, τη μεγαλύτερη παραλία, αμμώδη, με αρμυρίκια για σκιά και νερό που σε ρηχό μήκος μένει διάφανο. Πιο πέρα, ο Άγιος Αντώνης και η μικρή Πλάκα, όπου ως πρόσφατα τριγύριζαν παγώνια. Και πάνω από τα Λιβάδια, σε μισή ώρα πεζοπορία, το Μικρό Χωριό: μεσαιωνικός οικισμός εγκαταλελειμμένος από τη δεκαετία του 1960, όταν οι κάτοικοι κατέβηκαν στη θάλασσα. Πέτρινα κουφάρια σπιτιών, ανοιχτές πόρτες, σιωπή που σπάει μόνο από τα τζιτζίκια.
Το βράδυ, πίσω στην προκυμαία των Λιβαδιών, οι λάμπες ανάβουν με ρεύμα που, κάποιες ώρες πριν, γεννήθηκε στον λόφο από πάνω. Δεν είναι θαύμα ούτε διαφημιστικό φυλλάδιο. Είναι ένα μικρό νησί που αποφάσισε, σε δύο διαφορετικές δεκαετίες, να κρατήσει για τον εαυτό του τον αέρα και τα πουλιά του. Τα υπόλοιπα τα αφήνει στους επισκέπτες να τα ανακαλύψουν με τα πόδια.
Φωτογραφίες: discovergreece.com
