Οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες της Νάουσας είναι από τα πιο εντυπωσιακά αποκριάτικα δρώμενα της Ελλάδας. Μάσκες ανέκφραστες, ασημένια νομίσματα που λαμπυρίζουν, σπαθιά υψωμένα στον ουρανό και ένας ρυθμός που σε καθηλώνει.
Δεν είναι μια απλή παρέλαση. Δεν είναι ένα καρναβάλι με άρματα και φανταχτερές στολές. Είναι τελετουργία. Στη Νάουσα, οι Απόκριες έχουν βάρος ιστορίας. Το έθιμο των Γενίτσαρων και Μπούλων κουβαλά μνήμη αιώνων και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά με σεβασμό σχεδόν ιερό. Κάθε κίνηση είναι συγκεκριμένη. Κάθε στάση έχει νόημα. Κάθε στολή αποτελεί έργο τέχνης.
Η λευκή φουστανέλα, το περίτεχνο γιλέκο, το ζωνάρι, τα ασημένια νομίσματα που καλύπτουν το στήθος σαν πανοπλία. Και στο πρόσωπο, η χαρακτηριστική κερωμένη μάσκα – η «πρόσωπος» – που δεν αφήνει κανένα συναίσθημα να διαρρεύσει.
Όλα κινούνται στον ρυθμό του ζουρνά και του νταουλιού. Έναν ρυθμό αρχέγονο, που διαπερνά το πλήθος και κάνει την πόλη να πάλλεται.
Η στιγμή που το ζεις
Στέκομαι στην άκρη του δρόμου και περιμένω. Ο κόσμος γύρω μου μιλά χαμηλόφωνα, σαν να ξέρει ότι σε λίγο κάτι ιερό θα περάσει από μπροστά μας. Ο πρώτος ήχος του ζουρνά ακούγεται βαθύς, διαπεραστικός. Το νταούλι ακολουθεί. Και τότε τους βλέπω.
Ασημένια νομίσματα που αντανακλούν το φως, λευκές φουστανέλες που κινούνται ρυθμικά, μάσκες ανέκφραστες που δεν σου επιτρέπουν να διαβάσεις τίποτα. Δεν ξέρω ποιος κρύβεται από πίσω. Δεν έχει σημασία. Εκείνη τη στιγμή δεν είναι πρόσωπα. Είναι σύμβολα.
Όταν τα σπαθιά σηκώνονται ψηλά, σχεδόν ασυναίσθητα κρατάω την ανάσα μου. Ο ρυθμός μπαίνει στο σώμα μου. Δεν είναι μουσική για να χορέψεις. Είναι ρυθμός που σε διαπερνά.
Δεν παρακολουθώ απλώς ένα έθιμο. Βρίσκομαι μέσα σε κάτι που υπήρχε πριν από εμένα και θα συνεχίσει να υπάρχει πολύ μετά.
Ένα έθιμο με ρίζες στην ιστορία
Οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες συνδέονται με την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Η μάσκα λέγεται πως προστάτευε την ταυτότητα των συμμετεχόντων, ενώ η πομπή και ο χορός λειτουργούσαν ως μορφή συλλογικής μνήμης και αντίστασης.
Η φορεσιά δεν είναι απλή παραδοσιακή ενδυμασία. Είναι τελετουργική.
-
Η φουστανέλα συμβολίζει την καθαρότητα.
-
Τα ασημένια νομίσματα αποτελούν οικογενειακά κειμήλια.
-
Η μάσκα αφαιρεί την ατομικότητα και αναδεικνύει τον ρόλο.
-
Το σπαθί υπενθυμίζει τον αγωνιστικό χαρακτήρα του εθίμου.
Όλοι οι ρόλοι ερμηνεύονται από άνδρες, ακόμη και οι «Μπούλες», διατηρώντας πιστά την παράδοση.
Η πομπή στους δρόμους της Νάουσας
Οι ομάδες ξεκινούν από τα σπίτια των συμμετεχόντων και κινούνται οργανωμένα μέσα στην πόλη. Σταματούν σε συγκεκριμένα σημεία, χορεύουν με αυστηρή διάταξη, χαιρετούν και συνεχίζουν.
Δεν υπάρχει αυθορμητισμός αλλά κανόνας. Δεν υπάρχει θεατρινισμός, αλλά σεβασμός. Το βλέμμα των θεατών δεν είναι γεμάτο ενθουσιασμό τύπου καρναβαλιού. Είναι γεμάτο δέος.
Η Νάουσα εκείνες τις ημέρες γεμίζει κόσμο, αλλά διατηρεί την αυθεντικότητά της. Στα καφέ και στα ταβερνάκια επικρατεί γιορτινή διάθεση, το κρασί της περιοχής ρέει άφθονο, όμως το έθιμο παραμένει στο επίκεντρο — σοβαρό, επιβλητικό, σχεδόν μυσταγωγικό.
Γιατί αξίζει να ταξιδέψεις μέχρι εκεί
Αν αναζητάς ταξίδια με ουσία, εμπειρίες που δεν εξαντλούνται σε μια φωτογραφία για τα social, οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες είναι από εκείνες τις στιγμές που μένουν μέσα σου. Δεν είναι εύκολο να περιγράψεις το συναίσθημα όταν βλέπεις τα σπαθιά να υψώνονται ταυτόχρονα κάτω από τον μακεδονικό ουρανό. Δεν είναι εύκολο να εξηγήσεις γιατί ο ήχος του ζουρνά σε ακολουθεί για ώρες μετά. Αλλά είναι απόλυτα ξεκάθαρο ότι αυτό δεν είναι απλώς ένα αποκριάτικο δρώμενο. Είναι η ταυτότητα μιας πόλης. Και αν βρεθείς εκεί, δεν θα είσαι απλώς επισκέπτης. Θα γίνεις μάρτυρας μιας ζωντανής παράδοσης που συνεχίζει να αναπνέει μέσα στους δρόμους της Νάουσας.
