Τι έκτασης, ποιότητας και προϋπολογισμού πρόγραμμα κοινωνικού τουρισμού θα αντιστοιχούσε σε μια χώρα που κατατάσσεται στη δεύτερη χειρότερη θέση της Ε.Ε. από άποψη «φτώχειας διακοπών», με το 46% των ενηλίκων να δηλώνει αδυναμία να καλύψει τα έξοδα μιας εβδομάδας διακοπών; Στο ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει με εκτενή και τεκμηριωμένη μελέτη ο Πανελλήνιος Σύλλογος Εργαζομένων Πρώην ΟΑΕΔ – Εργατικής Εστίας – Εργατικής Κατοικίας, ΠΑΝΣΥΠΟ.
Η μελέτη δίνει το μικρό «πανόραμα» προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού που προσφέρουν η ΔΥΠΑ, το υπουργείο Τουρισμού και ο ΟΠΕΚΑ-ΛΑΕ, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα μετά τις δραστικές μνημονιακές περικοπές, και το συγκρίνει με μοντέλα κοινωνικού τουρισμού που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες της Ε.Ε., όπως η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο.
Και το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το σημερινό μωσαϊκό προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού -ΔΥΠΑ εργαζομένων και ανέργων, ειδικό πρόγραμμα συνταξιούχων πρώην ΟΑΕΕ, ΟΠΕΚΑ/ΛΑΕ (Λογαριασμός Αγροτικής Εστίας), «Τουρισμός για Ολους» του υπουργείου Τουρισμού- αν και καλύπτει, αθροιστικά, περίπου 435.000-450.000 δικαιούχους τον χρόνο, με συνολική δημόσια δαπάνη έως 95 εκατ. ευρώ, βρίσκεται πίσω από τον αριθμό δικαιούχων που κάλυπτε μέχρι και πριν από 15 χρόνια μόνο ο Οργανισμός Εργατικής Εστίας πριν από την κατάργησή του: το 2011 το πρόγραμμα κοινωνικού τουρισμού της Εργατικής Εστίας προέβλεπε 570.000 δικαιούχους σε ετήσια βάση, με προϋπολογισμό περίπου 62,7 εκατ. ευρώ, καλύπτοντας εργαζόμενους, συνταξιούχους και τα μέλη των οικογενειών τους σε όλη τη χώρα. Και αυτά τα μεγέθη, χωρίς να υπολογίζουμε τη μέση μείωση των εισοδημάτων στη δεκαπενταετία κατά 19% (κατά τη Eurostat) και τη μέση αύξηση της κατά κεφαλήν δαπάνης, λόγω ανατιμήσεων, κατά τουλάχιστον 17%.
Πέραν αυτού, κατά τη μελέτη, η σύγκριση των τεσσάρων προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού -δύο της ΔΥΠΑ, ένα του ΟΠΕΚΑ/ΛΑΕ κι ένα του υπουργείου Τουρισμού- αναδεικνύει τη ΔΥΠΑ σε βασικό πάροχο κοινωνικού τουρισμού, αλλά με σημαντικές δεσμεύσεις που οδηγούν σε αποκλεισμούς (κυρίως των συνταξιούχων), ενώ το πρόγραμμα «Τουρισμός για Ολους» εισάγει μια νέα, πιο σύγχρονη και ψηφιακά ευέλικτη προσέγγιση. Ο ΛΑΕ/ΟΠΕΚΑ καλύπτει τους αγρότες, κοινωνική ομάδα με παραδοσιακά περιορισμένη πρόσβαση σε τουριστικές υπηρεσίες.
Τέλος, από τη σύγκριση των ελληνικών προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού με αυτά άλλων χωρών της Ε.Ε. που κάνει η μελέτη του ΠΑΝΣΥΠΟ αξίζει να ξεχωρίσει κανείς το ισπανικό μοντέλο IMSERSO, που θεωρείται το πιο επιτυχημένο παγκοσμίως, καθώς συνδυάζει την κοινωνική προστασία των ηλικιωμένων με τη στήριξη της τουριστικής βιομηχανίας κατά τη χαμηλή τουριστική περίοδο. Το πρόγραμμα καλύπτει συνταξιούχους ανεξαρτήτως εθνικότητας, αρκεί να είναι νόμιμοι κάτοικοι Ισπανίας, μαζί με συζύγους και τέκνα με αναπηρία, προσφέρει 886.000 θέσεις, έχει πολυετή προϋπολογισμό που επεκτείνεται με ειδικές επιδοτήσεις (π.χ. για αναπήρους) και η υπηρεσία που παρέχει έγκειται σε οργανωμένα πακέτα διακοπών 4 έως 10 ημερών με εξαιρετικά χαμηλές τιμές, που συνήθως περιλαμβάνουν και τη μεταφορά με λεωφορείο, τρένο ή αεροπλάνο.
Η Γαλλία έχει διπλό μοντέλο κοινωνικού τουρισμού βασισμένο τόσο σε επιταγές διακοπών που χρηματοδοτούνται από κοινού από τον εργοδότη (50%-80%) και τον εργαζόμενο, όσο και σε οικογενειακά επιδόματα διακοπών για νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα και τουλάχιστον ένα παιδί.
Το Βέλγιο εφαρμόζει ένα μοναδικό «δίκτυο» κοινωνικού τουρισμού που βασίζεται σε κοινωνικό τιμολόγιο σε 500 και πλέον τουριστικούς παρόχους και σε ειδικά κοινωνικά εισιτήρια τρένου (NMBS) και λεωφορείων (De Lijn) για τη μετάβαση στον προορισμό. Η Γερμανία έχει τόσο ομοσπονδιακό πρόγραμμα «προσβάσιμου τουρισμού» για χαμηλά εισοδήματα, όσο και επιδοτήσεις έως 80% για διαμονή και διατροφή οικογενειών με χαμηλό εισόδημα σε αγροτουριστικά καταλύματα και ξενώνες.
