Φτάνεις από την Καλαμάτα νωρίς, πριν ζεστάνει ο δρόμος. Τριάντα πέντε χιλιόμετρα νοτιοανατολικά, μια στροφή πίσω από την άλλη, με τον Μεσσηνιακό κόλπο στα δεξιά σου κι ελιές που κατεβαίνουν ώς το κύμα. Η Καρδαμύλη δεν σε υποδέχεται με πλατεία. Σε αφήνει στον δρόμο της, με τα πέτρινα κτίρια, το ένα πάνω στο άλλο και το φως να χτυπά κάθετα τους πύργους.
Είναι παλιό αυτό το μέρος. Πολύ παλιό. Στην Ιλιάδα, ραψωδία Ι, ο Αγαμέμνων προσφέρει στον Αχιλλέα εφτά πόλεις για να γυρίσει στη μάχη. Η Καρδαμύλη είναι η πρώτη στον κατάλογο. Το όνομα κράτησε τρεις χιλιάδες χρόνια σχεδόν αναλλοίωτο. Λίγα τοπωνύμια στην Ελλάδα το αντέχουν αυτό.
Ανεβαίνω στην Άνω Καρδαμύλη, λίγα λεπτά με τα πόδια πάνω από τη σημερινή. Εδώ είναι το οχυρό συγκρότημα των Τρουπάκηδων-Μούρτζινων, μιας από τις ισχυρότερες οικογένειες της Μάνης. Ο πύργος χτίστηκε το 1807. Στην αυλή του, τις πρώτες μέρες του 1821, ο Κολοκοτρώνης φιλοξενήθηκε από τον Παναγιώτη Τρουπάκη και συναντήθηκε με τους καπεταναίους της περιοχής. Τον Μάρτιο του 1821 ψάλθηκε δοξολογία στον Άγιο Σπυρίδωνα δίπλα, με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη παρόντα. Η εκκλησία στέκει ακόμα στην είσοδο, του 18ου αιώνα, με υλικό αρχαίο και βυζαντινό χτισμένο μέσα στους τοίχους της. Το 1967 οι τελευταίοι κληρονόμοι το παραχώρησαν στο κράτος, με όρο να γίνει μουσείο. Έγινε. Σήμερα ο τριώροφος πύργος αφηγείται τα κάστρα της Μάνης σε όποιον σκαρφαλώσει.
Στο φαράγγι του Βυρού
Πιο πάνω χαράζει το φαράγγι του Βυρού. Κατεβαίνει από τους πρόποδες του Ταϋγέτου ώς εδώ, στον κόλπο. Τον Ιούνιο είναι στεγνό, πέτρα και πικροδάφνες, τον χειμώνα, με το λιώσιμο των χιονιών, γίνεται ποτάμι και κατεβάζει κλαδιά και βράχια στο στόμα του. Το μονοπάτι από την Καρδαμύλη ανεβαίνει στην Αγία Σοφία και στο Εξωχώρι, περνώντας από τα λεγόμενα μνήματα των Διόσκουρων. Δύο ώρες με ρυθμό αργό, ίσκιο από κουμαριές, και κάπου στη μέση μια στέρνα που μυρίζει υγρή πέτρα.
Εδώ έζησε ο Πάτρικ Λη Φέρμορ. Ο Άγγλος που περπάτησε την Ευρώπη πεζός στα δεκαοχτώ του και πολέμησε στην Κρήτη στην Αντίσταση, έχτισε σπίτι λίγο νότια, στο Καλαμίτσι, και έμεινε εκεί το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Το 1996 το δώρισε με τη Joan στο Μουσείο Μπενάκη. Άνοιξε στο κοινό. Σήμερα οι επισκέψεις γίνονται Δευτέρα και Πέμπτη, 11 με 12, με εισιτήριο πέντε ευρώ που πρέπει να το κλείσεις από πριν στο διαδίκτυο, καθώς οι θέσεις τελειώνουν. Κάθεσαι στην ταράτσα όπου έγραφε, βλέπεις το ίδιο νερό που έβλεπε, και καταλαβαίνεις γιατί δεν έφυγε ποτέ.
Το βράδυ ησυχάζει η Καρδαμύλη. Τα τραπεζάκια βγαίνουν στο πλάι του δρόμου, κάποιος μαζεύει τα δίχτυα του στο μικρό λιμάνι, και απέναντι σκοτεινιάζει το νησάκι. Ο Ταΰγετος κρατάει το τελευταίο φως πιο πολύ απ’ όλους. Ύστερα κι αυτός σβήνει, και μένει μόνο η θάλασσα να χτυπά τα βότσαλα, αργά, όπως τρεις χιλιάδες χρόνια τώρα.
Φωτογραφίες: Δήμος Δυτικής Μάνης
