Ρεπορτάζ: Βιβή Μαργαρίτη | Φωτογραφίες: Νικόλαος Τζαρούχης
Λίγο έξω από τον πολύβουο οικισμό του Μετσόβου, εκεί όπου ο ήχος των νερών συναντά το θρόισμα των δέντρων, βρίσκεται ένας τόπος γαλήνης, πίστης και ανεκτίμητης ιστορικής αξίας. Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστή στους κατοίκους ως «Παναγία του Μετσόβου», μοιάζει να αποτελεί φυσική συνέχεια του ηπειρώτικου τοπίου.
Πέτρινοι τοίχοι, παραδοσιακές στέγες από σχιστόπλακα, ξύλινα στοιχεία, λουλούδια και πλακόστρωτες αυλές δημιουργούν ένα σκηνικό αυθεντικό και σχεδόν κινηματογραφικό. Είναι ένα από τα μέρη που αξίζει να ανακαλύψει ο επισκέπτης, ιδιαίτερα αν επιθυμεί να γνωρίσει μια πιο ήσυχη και εσωτερική πλευρά του Μετσόβου.
Στους πρόποδες του Ζυγού
Η Μονή βρίσκεται ανατολικά του Μετσόβου, στους πρόποδες του βουνού Ζυγός και κοντά στη συμβολή του Μετσοβίτικου και του Ανηλιώτικου, δύο παραποτάμων του Αράχθου.
Στο παρελθόν ήταν γνωστή με διάφορες ονομασίες, όπως «Μοναστήρι της Κάτω Πολιτείας», «Μοναστήρι του Κάτω Ποταμού» και «Μοναστήρι της Παναγίας της Κάτωθεν Χώρας». Οι παλιές αυτές ονομασίες φανερώνουν τη στενή σχέση της με τη γεωγραφία, την καθημερινότητα και την ιστορία του Μετσόβου.
Η ακριβής ημερομηνία ίδρυσης της Μονής δεν είναι γνωστή. Το καθολικό της, ωστόσο, αγιογραφήθηκε το 1754 από τον Μετσοβίτη αγιογράφο Στέργιο Παπαγιάννη. Πρόκειται για έναν μικρό, μονόχωρο ναό με νάρθηκα, στον οποίο διατηρούνται σημαντικές τοιχογραφίες. Πηγή: «Η Παναγία του Μετσόβου»
Η εικόνα της Παναγίας και το ξυλόγλυπτο τέμπλο
Στο εσωτερικό του καθολικού ξεχωρίζει το ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο, το οποίο χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα της Παναγίας Πορταΐτισσας. Πρόκειται για ρωσικό αντίγραφο της περίφημης εικόνας που φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους και φέρει τη χρονολογία 1782.
Στη Μονή φυλάσσονται επίσης δύο ασημένιες λειψανοθήκες με λείψανα Αγίων, καθώς και δόντι του Αγίου Νικολάου του Νεομάρτυρα, του εκ Μετσόβου.
Ένα ξεχωριστό δείγμα της μετσοβίτικης αρχιτεκτονικής
Το μοναστηριακό συγκρότημα εντυπωσιάζει με την απλότητα και την αρμονία του. Περιλαμβάνει διώροφα κελιά, χώρους φιλοξενίας και πλακόστρωτες αυλές που αναπτύσσονται σε διαφορετικά επίπεδα.
Ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό αποτελεί το καμπαναριό, το επάνω τμήμα του οποίου είναι κατασκευασμένο από ξύλο. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές αναφορές, η καμπάνα του κατασκευάστηκε στα Ιωάννινα το 1870.
Όλα τα κτίσματα ακολουθούν τις γραμμές της παραδοσιακής ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής. Η πέτρα, το ξύλο και οι σκουρόχρωμες πλάκες της στέγης δένουν αρμονικά με το πυκνό δάσος που περιβάλλει τη Μονή.
Καταφύγιο για ταξιδιώτες και ανθρώπους που είχαν ανάγκη
Η Παναγία του Μετσόβου δεν αποτέλεσε μόνο χώρο λατρείας. Χάρη στη θέση της, εξυπηρετούσε επί αιώνες τους οδοιπόρους που ακολουθούσαν τον δρόμο του Ζυγού για να περάσουν από την Ήπειρο στη Θεσσαλία.
Παράλληλα, η Μονή προσέφερε εργασία σε φτωχούς κατοίκους του Μετσόβου, φρόντιζε απόρους και ανθρώπους ανίκανους να εργαστούν, ενώ παρείχε τροφή και στέγη σε φτωχούς μαθητές από γειτονικά χωριά, οι οποίοι φοιτούσαν στο φημισμένο Ελληνοσχολείο του Μετσόβου.
Στη διάρκεια των βομβαρδισμών του 1940, οι υπόγειοι χώροι της μετατράπηκαν σε καταφύγιο για τους κατοίκους της περιοχής.
Η καταστροφή του 1854 και η αναγέννηση της Μονής
Το 1854 η Μονή υπέστη μεγάλες καταστροφές κατά τον λεγόμενο «χαλασμό του Γρίβα», όταν το Μέτσοβο λεηλατήθηκε και παραδόθηκε στις φλόγες από τον στρατό του Αβδή Πασά και άτακτα σώματα.
Από το 1958 έως το 1977 παρέμεινε κλειστή. Η νέα σελίδα στην ιστορία της γράφτηκε το 1977, όταν εγκαταστάθηκε εκεί η φιλόλογος μοναχή Θέκλα Κωστή, πνευματικό ανάστημα του Αγίου Σωφρονίου του Έσσεξ.
Με τη δική της φροντίδα πραγματοποιήθηκε ριζική ανακαίνιση του συγκροτήματος. Επισκευάστηκαν οι παλαιοί χώροι, συντηρήθηκαν οι τοιχογραφίες του καθολικού και διαμορφώθηκε ο περίβολος. Το 1982 ανεγέρθηκε και ο μικρός ναός της Αγίας Θέκλας.
Σήμερα η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου αναφέρεται από την Ιερά Μητρόπολη Ιωαννίνων ως μετόχι της Ιεράς Μονής Βουτσάς. Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Ιωαννίνων
Η μεγάλη γιορτή της Παναγίας
Η Μονή είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 15 Αυγούστου. Κάθε χρόνο η Παναγία του Μετσόβου γίνεται σημείο αναφοράς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της περιοχής, οι οποίοι προσέρχονται για να προσκυνήσουν και να συμμετάσχουν στις λατρευτικές εκδηλώσεις.
Μια διαφορετική στάση στο Μέτσοβο
Η επίσκεψη στην Παναγία του Μετσόβου δεν θυμίζει μια τυπική περιήγηση σε αξιοθέατο. Οι φλόγες των κεριών, τα λουλούδια στις πέτρινες αυλές, οι ξύλινες στοές και το φως που περνά ανάμεσα από τα πανύψηλα δέντρα δημιουργούν μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα κατάνυξης. Είναι ένας τόπος που εντυπωσιάζει με την αυθεντικότητα, την ηρεμία και την ιστορία του. Ένα μικρό, πολύτιμο καταφύγιο που αποκαλύπτει στον ταξιδιώτη μία ακόμη, βαθύτερη όψη του Μετσόβου.
